A chave de Chavella: A “fiestra valdeira”

Cada castro é unha nova aventura. Cada castro cóntanos unha historia diferente, cada un é unha páxina que compón o libro da Idade do Ferro en Galicia. Cada castro é unha fiestra ás vivencias dun grupo de humanos, unha Ventá indiscreta hithcockiana na que espiamos as vidas dos nosos antergos. Mais que pasa cando esas fiestras están baleiras?

A obra teatral A fiestra valdeira de Rafael Dieste cóntanos unha historia tremendamente humana. Don Miguel, un mariñeiro retirado que fixo cartos no Brasil encarga un retrato. A través da fiestra do retrato albíscase a vista real dende a súa casa: o porto cos vellos barcos. A muller de Don Miguel di que non se debe ver un vello porto decadente senón unha paisaxe señorial acorde coa súa nova posición. A partir de aí, o lío.

A obra fálanos da renuncia ás orixes, do que somos cadaquén e da procura da identidade. A arqueoloxía ten moito de procura da identidade e máis na Idade do Ferro. Como eran eses antigos grovios, primeiros en habitar de xeito permanente a paisaxe de Oia? Eran os nosos antergos? Eran tan diferentes a nós?

Moitas preguntas ás que Chavella non ofrece respostas. Chavella é un castro silente, taciturno. Un castro que non nos conta historias, murmúraas e obríganos a estar moi atentos.

Chavella

Despois de case 15 días de escavación podemos dicir que Chavella é unha fiestra valdeira. Tres anacos de cerámica e catro líticos é todo o material que nos dá, cando o normal sería ter varios centenares de achados. Ningún tipo de estrutura temos atopado, só pedras soltas que por forza formaron parte de algo pero hoxe non conforman nin tan sequera un derrubo. E a estratigrafía, o máis desconcertante de todo: a terra non cambia, non hai niveis arqueolóxicos; o tipo de terra é o mesmo dende o subsolo ata o substrato mineral.

Un castro é un lugar de habitación e sempre hai pegada, por feble que sexa. Dende logo, puidemos non dar cun bo lugar; iso explicaría a ausencia de estruturas, incluso a ausencia de material, pero non tanto a ausencia de estratigrafía.

Podería ser que non fose un castro? A ausencia de material pode poñelo en relación cun castelo altomedieval, caracterizados polos escasos materiais. Dende logo, seguimos sen descartar unha reocupación medieval, pero os muros defensivos que se ven en superficie son castrexos e, de feito, do mesmo tipo que os dos castros próximos de Cano dos Mouros e A Cabeciña.

Podería ser un castro que non se chegou a habitar? O que está claro é que se investiu moitísimo esforzo en construír as murallas defensivas, debería haber un motivo moi de peso para non chegar a habitalo, pero todo podería ser. Pensemos nas urbanizacións abandonadas a medio facer froito da burbulla inmobiliaria.

En todo caso, quedan un par de días de escavación e logo faremos un artigo máis arqueolóxico coas conclusións e posibles hipóteses de traballo.

O que está claro é que se os castros son fiestras, elementos que nos contan historias, a historia que nos revela Chavella é tremendamente interesante. Unha historia silenciosa que xamais se contou, unha historia única, á que haberá que seguir interrogando. Un castro único que se resiste a entregarse e contarnos a súa historia.

Chavella

Os silencios son importantes nas conversas máis transcendentes. Os silencios comunican, matizan e forman parte da linguaxe tamén. Para compoñer música, os silencios son fundamentais. Chavella é, polo de agora, o silencio na sinfonía de Costa dos Castros.

Moitas veces os silencios dan énfase á linguaxe, dramatizan e crean suspense. Chavella é unha fiestra valdeira, pero tamén é como a ventá indiscreta de Hitchcock, chea de suspense. O director británico explicáballe a Truffaut a diferenza entre sorpresa e suspense máis ou menos deste xeito:

Nós estamos a falar e hai unha bomba baixo a mesa, a nosa conversa é anódina e non sucede nada e de súpeto: bum! Explosión. O público queda sorprendido pero antes o que se lle amosou foi unha escena anódina.

Vexamos como actuaría o suspense. A bomba está debaixo da mesa e o público sábeo, probablemente porque viu ao anarquista poñela. O público sabe que estoupará á unha e sabe que é a unha menos cuarto (hai un reloxo no decorado). A mesma conversa anódina vólvese interesante porque o público participa da escena […] No primeiro caso ofreceuse ao público quince segundos de sorpresa no momento da explosión. No segundo caso ofrecémoslle quince minutos de suspense.

Chavella non é un bombazo, é un cronómetro ao lado dunha fiestra valdeira.